Từ dễ nhầm trong tiếng Đức: false friends và bẫy chính tả

Những từ tiếng Đức nhìn quen mà nghĩa khác hẳn, các cặp từ hay bị dùng lẫn và những bẫy chính tả ß/ss, ie/ei, das/dass khiến người mới mất điểm oan.

Có một nhóm từ tiếng Đức khiến người học sai đi sai lại suốt nhiều năm: chúng trông quen, phát âm quen, nên bạn không thấy lý do gì phải tra từ điển. Bài này gom những cái bẫy đó lại một chỗ để bạn nhận mặt trước khi mắc.

False friends: từ giống tiếng Anh nhưng khác nghĩa

Vì phần lớn người Việt học tiếng Anh trước, tiếng Anh trở thành cái khung mặc định để đoán nghĩa. Với những từ dưới đây, cái khung đó dẫn bạn đi sai hướng.

• das Gift, die Gifte – chất độc, không phải món quà. Quà là das Geschenk, die Geschenke.
• bekommen – nhận được, không phải “trở thành”. Trở thành là werden. Câu Ich bekomme ein Buch nghĩa là tôi được tặng một quyển sách.
• der Chef, die Chefs – sếp, người quản lý. Đầu bếp là der Koch, die Köche.
• das Handy, die Handys – điện thoại di động; đây là từ do người Đức tự tạo, người Anh Mỹ không dùng theo nghĩa này.
• sensibel – nhạy cảm, dễ tổn thương. “Biết điều, hợp lý” là vernünftig.
• aktuell – hiện tại, mới nhất. “Thực ra” là eigentlich hoặc tatsächlich.
• eventuell – có thể, biết đâu. “Cuối cùng thì” là schließlich.
• also – vậy thì, tức là. “Cũng” là auch.
• fast – gần như. “Nhanh” là schnell.
• der Rock, die Röcke – cái váy. Nhạc rock là die Rockmusik.
• die Art, die Arten – loại, kiểu, cách thức. Nghệ thuật là die Kunst, die Künste.
• das Menü, die Menüs – suất ăn trọn bộ. Thực đơn là die Speisekarte, die Speisekarten.
• das Rezept, die Rezepte – đơn thuốc, hoặc công thức nấu ăn. Hóa đơn thanh toán là die Quittung, die Quittungen.
• die Fabrik, die Fabriken – nhà máy. Vải vóc là der Stoff, die Stoffe.
• sympathisch – dễ mến. “Đồng cảm” là mitfühlend.
• brav – ngoan, nghe lời. “Dũng cảm” là mutig.

Các cặp từ tiếng Đức hay bị dùng lẫn

Nhóm này nguy hiểm hơn nhóm trên, vì cả hai từ đều đúng ngữ pháp — người nghe chỉ thấy bạn dùng sai chỗ.

• kennen (quen biết một người, một nơi) và wissen (biết một thông tin): Ich kenne ihn nhưng Ich weiß, wo er wohnt.
• lernen (học nói chung) và studieren (học đại học). Học tiếng Đức ở trung tâm là Deutsch lernen, không phải studieren.
• gehen (đi bộ) và fahren (đi bằng phương tiện): Ich fahre mit dem Bus, không phải Ich gehe mit dem Bus.
• sagen (nói điều gì), sprechen (nói một ngôn ngữ, trò chuyện), erzählen (kể lại), reden (nói chuyện, phát biểu).
• bringen (mang đến chỗ người nghe) và holen (đi lấy về).
• arbeiten (người làm việc) và funktionieren (máy móc hoạt động): máy hỏng thì nói Die Maschine funktioniert nicht.
• Cặp động từ vị trí, gây nhầm nhiều nhất vì kéo theo cả cách: legen (đặt nằm xuống, Akkusativ) và liegen (đang nằm, Dativ); stellen và stehen; setzen và sitzen. Ich lege das Buch auf den Tisch, sau đó Das Buch liegt auf dem Tisch.

Bẫy chính tả

Trong bài thi viết, những lỗi dưới đây bị trừ điểm đều đặn và hoàn toàn tránh được vì chúng có quy tắc rõ ràng.

• ß hay ss: viết ß sau nguyên âm dài hoặc nguyên âm đôi — die Straße, groß, heißen; viết ss sau nguyên âm ngắn — der Fluss, muss, dass. Ở Thụy Sĩ người ta bỏ hẳn ß, nhưng ở Đức thì không.
• ie hay ei: cụm này đọc theo tên chữ cái thứ hai. ie đọc dài như “i” — die Liebe, viel; ei đọc như “ai” — das Ei, klein.
• das hay dass: das là mạo từ hoặc đại từ quan hệ (thay được bằng dieses); dass là liên từ mở mệnh đề phụ. Ich weiß, dass das Buch teuer ist.
• seit hay seid: seit chỉ thời gian (“từ khi”), seid là động từ sein chia với ihr.
• man hay Mann: man là đại từ phiếm chỉ (“người ta”), der Mann là người đàn ông và luôn viết hoa.
• wieder hay wider: wieder là “lại, lần nữa”; wider là “chống lại”, hiếm gặp hơn nhiều.
• Viết hoa danh từ: mọi danh từ đều viết hoa, kể cả giữa câu. Đây là lỗi phổ biến nhất của người mới trong bài viết.

Dấu hai chấm trên nguyên âm đổi hẳn nghĩa

Umlaut không phải chi tiết trang trí. Bỏ hai chấm là đổi từ, và trong nhiều trường hợp là đổi cả thì của câu.

• schon (đã, rồi) và schön (đẹp)
• die Mutter (mẹ) và die Mütter (những người mẹ)
• der Vater (bố) và die Väter (những người bố)
• konnte (đã có thể) và könnte (có lẽ có thể)
• der Bruder (anh trai) và die Brüder (các anh em trai)
• drucken (in ấn) và drücken (ấn, nhấn)

Cùng nhóm này là những danh từ giống hệt nhau về mặt chữ nhưng khác giống hoặc khác số nhiều, và nghĩa đi theo:

• der See, die Seen – cái hồ · die See – biển
• die Bank – die Banken là ngân hàng, die Bänke là ghế dài
• das Wort – die Wörter là các từ rời rạc, die Worte là lời nói có nội dung
• der Leiter, die Leiter – người phụ trách · die Leiter, die Leitern – cái thang
• das Tor, die Tore – cái cổng, bàn thắng · der Kiefer – xương hàm, còn die Kiefer là cây thông

Bẫy phát âm khiến người nghe hiểu sai

Vài chữ cái tiếng Đức không đọc như trong tiếng Anh hay tiếng Việt. Đọc theo thói quen cũ là cách nhanh nhất để người Đức không hiểu bạn đang nói từ nào.

• v đọc như “ph”: der Vater, viel, vier.
• w đọc như “v”: das Wasser, wohnen, wir.
• z đọc như “ts”: die Zeit, zehn, der Zug.
• s đứng trước nguyên âm đọc rung như “z”: die Sonne, sagen.
• st- và sp- đầu từ đọc thành “sht”, “shp”: die Straße, sprechen, der Sport.
• eu và äu đều đọc như “oi”: heute, die Häuser.
• Đuôi -er cuối từ nhòe thành một âm gần như “ơ”: der Lehrer, die Mutter. Đây là lý do người Việt hay không phân biệt được das Kind và die Kinder khi nghe.

Cách để không lặp lại cùng một lỗi

Danh sách bẫy chỉ hữu ích nếu bạn biết mình đang mắc bẫy nào. Người học thường sửa được lỗi khi có ai đó chỉ ra, rồi ba tuần sau mắc lại đúng lỗi đó, vì chưa bao giờ ghi nó xuống.

• Giữ một cuốn sổ lỗi riêng: mỗi trang một lỗi, câu sai của chính bạn ở trên, câu đúng ở dưới.
• Học các cặp dễ nhầm theo cặp, không học rời — legen/liegen luôn xuất hiện cùng nhau trong ghi chú của bạn.
• Luyện Diktat: nhờ người khác đọc một đoạn ngắn cho bạn chép lại, rồi tự soát. Lỗi ß/ss, ie/ei lộ ra ngay.
• Đọc to bài viết của mình trước khi nộp. Nhiều lỗi chính tả nghe ra dễ hơn nhìn ra.
• Khi tra một từ mới, đọc luôn ví dụ trong từ điển thay vì chỉ lấy nghĩa. Phần lớn false friends lộ mặt ngay ở câu ví dụ.

Những lỗi trong bài này đều thuộc loại sửa một lần là xong, với điều kiện có người chỉ ra đúng lúc bạn vừa mắc. Nếu bạn muốn được sửa trực tiếp trong lúc nói và viết thay vì tự đoán, hãy đăng ký học thử và liên hệ để được tư vấn lộ trình.